Het hoe, wat en waarom van auteurs- & portretrecht – deel 5


Gebruik van fotografisch beeldmateriaal
in een private, publieke of commerciële context.
Wat mag, wat moet en wat doe je best niet?

schema auteursrechten 5

VI. Portretrecht

2. Gewone particulieren

Kinderen
Zelfgemaakte foto’s van je eigen kinderen mag je zonder problemen publiceren.
Voor de publicatie van foto’s van kinderen van anderen heb je de toestemming van de/een ouder(s) of wettelijke voogd nodig.
Let dus op met het online zetten van de klasfoto van je peuter!

Opgelet! De (van de ouders of voogd) verkregen toestemming om te publiceren dooft uit wanneer het kind meerderjarig* wordt. Op dat moment dient de toestemming vernieuwd te worden door hem of haar (het kind of jongvolwassene zelf dus).

(*) Steeds vaker wordt echter gewerkt met ‘onderscheidingsvermogen’ als criterium. De leeftijd waarop een kind onderscheidingsvermogen ontwikkelt is niet wettelijk vastgelegd, en hangt dus van kind tot kind af. Meestal ligt dit echter rond de leeftijd van 12-14 jaar.
Men onderscheidt daarbij drie situaties:
– Het kind heeft de leeftijd van onderscheidingsvermogen niet bereikt: de toestemming van de ouder(s)/voogd is vereist.
– Het kind heeft die leeftijd wel bereikt, maar is nog niet meerderjarig: de toestemming van zowel kind als ouder(s)/voogd is vereist.
– Het kind is meerderjarig/ontvoogd: enkel de toestemming van het kind is vereist.

Volwassenen
Zelfgemaakte foto’s van jezelf mag je uiteraard zonder problemen publiceren.
Groepsfoto’s van welke aard ook, beelden van derden of beelden waarop derden afgebeeld staan, vereisen de toestemming van elke afgebeelde persoon afzonderlijk.

In deze context is het boeiend om de voortdurende pogingen te volgen van bedrijven zoals Facebook en Google die via steeds veranderende algemene voorwaarden zich ondertussen wel het recht hebben toegeëigend om beeltenissen van personen en profielfoto’s te gebruiken bij gerichte advertenties.
De macht van het geld wint het daarbij duidelijk van enige deontologische bekommernis.

De ‘straat’
Personen die deel uitmaken van een anonieme mensenmassa of deelnemen aan openbare manifestaties, kunnen, gezien het ‘ongerichte’ karakter van de beelden, geen publicatie verbieden*.
Straatportretten worden echter beschouwd als ‘gerichte’ beelden en vereisen bijgevolg wel de toestemming van de persoon in kwestie.

(*) Het algemene principe (zie hierboven, pagina 9) primeert hier echter op: wanneer aan de persoon in kwestie schade wordt toegebracht doordat hij/zij gefotografeerd is in een toevallige, maar belachelijke pose of wanneer kwetsende commentaar de beelden vergezelt, dan kan er wel een publicatieverbod toegepast worden.

3. Publieke figuren
Met publieke figuren worden politici, sportfiguren, filmsterren, bedrijfsleiders en andere prominenten bedoeld.
Van hen moet geen toestemming verkregen worden, in zoverre dat hun beeltenis gebruikt wordt in het kader van actualiteitsverslaggeving of om het publiek te informeren.
Wanneer echter hun privacy in het gedrang komt of wanneer de beelden voor commerciële doeleinden zouden gebruikt worden, is dit wel vereist.

4. Luchtfotografie en Google Street View
Wie heeft het nog niet meegemaakt dat er plots een verkoper aan zijn deur staat met haarscherpe vergrotingen vanuit de lucht van je huis, tuin en omgeving?
In principe zijn luchtfoto’s van privé eigendommen niet verboden. De privacywet is enkel van toepassing op beeldmateriaal van personen en dus vallen roerende (zoals auto’s) en onroerende goederen (zoals gebouwen) niet onder deze wetgeving.
Wanneer je op de beelden echter, zonder buitengewone inspanningen, een persoon kan herkennen, dan worden de beelden van de gefotografeerde eigendommen persoonsgegevens.
Met andere woorden zal elke situatie afzonderlijk moeten onderzocht worden.

Beelden ten behoeve van Google Street View worden steeds vanaf de openbare weg genomen. Google werd weliswaar veroordeeld voor het schenden van de privacy, maar dat had betrekking op het vergaren en registreren van paswoorden en e-mails van computergebruikers, en dus niet op de gemaakte beelden.
Je kan de beelden van je eigendom weliswaar niet laten verwijderen, maar de mogelijkheid om alles wazig te maken wordt wel geboden.

Deze tekst werd samengesteld door Patrick Verbessem.