Optische illusies: nabeeld


Optische illusies
Verkenning en verklaring van een intrigerend verschijnsel
IV. Nabeeld

Het netvlies van je oog is opgebouwde uit miljoenen lichtgevoelige cellen die ervoor zorgen dat de lichtimpulsen die via je ooglens binnenkomen worden omgezet in een beeld.

Ongeveer 120 miljoen staafjes zorgen voor de waarneming van contrasten en contouren.
Zes miljoen kegeltjes zorgen ervoor dat je kleur ziet. Hiervan heb je drie soorten: ‘rode’, ‘groene’ en ‘blauwe’ kegeltjes laten je toe de drie hoofdkleuren te onderscheiden.
Door deze drie kleuren te mengen krijg je een oneindige variatie van kleuren. Wit is een combinatie van evenredige delen rood, groen en blauw.

Onder normale omstandigheden zijn je ogen voortdurend in beweging en fixeer je een beeld nooit voor lange tijd. Doe je dit toch, dan worden de lichtgevoelige oogcellen ‘moe’.
Staar je bijvoorbeeld lange tijd naar een groen vlak, dan worden de groene kegeltjes uiteindelijk uitgeschakeld: ze sturen geen prikkels meer door.
Wanneer je vervolgens naar een wit blad kijkt (een combinatie van rood, groen en blauw – zie hierboven), dan zie je daar een beeld dat nog slechts informatie van de rode en de blauwe kegeltjes bevat (magenta). Je ziet met andere woorden een ‘negatief’ beeld, gebaseerd op de complementaire kleuren.

Dit wordt het McCollough-effect genoemd.

Kleur

Staar voldoende lang (20-30 seconden) naar het centrum van het linker beeld.
Staar vervolgens naar het centrum van het rechter vak: een beeld van wit min de oorspronkelijke kleur, dus de negatieve kleuren, zal verschijnen.

Patrick Verbessem - Business Visualisation - optische illusies

Contrast

Dit effect werkt niet alleen bij kleur, maar ook bij contrast.
Wanneer je voldoende lang naar het linker beeld hebt gestaard, zal je rechts een beeld van een witte cirkel op een zwarte achtergrond onderscheiden.

Patrick Verbessem - Business Visualisation - optische illusies

Negatieve beelden

Kleur en contrast gecombineerd.
Door links een negatief beeld te tonen, zal zich op de duur rechts een wit min de negatieve kleuren = positief beeld opbouwen.

Patrick Verbessem - Business Visualisation - optische illusies

Fleurige kleuren (1)


Onlangs was ik uitgenodigd in het Europese opleidingscentrum van Fujifilm in Brussel voor een kennissessie over kleurbeheer.
De NVB (Nationale Vereniging van Beroepsfotografen) sprak hiervoor kleurengoeroe Marc Cielen aan om zijn inzichten met ons te delen.

In de bijdrage van deze week een korte, evolutionair gekaderde, inleiding.
Hoe deze kennis kan gebruikt worden in het zo correct mogelijk overbrengen van de kleuren van wat we waarnemen naar de foto’s die we er van maken, bespreek ik een volgende keer.

Kleur + kleur = 2

We vinden het allemaal vanzelfsprekend dat wanneer we iets roods zien, dit ook op een foto die we ervan maken even rood voorgesteld wordt.
Niets is echter minder waar.

Vooreerst dien je te beseffen dat de kleuren die jij ziet niet noodzakelijkerwijze door alles en iedereen op eenzelfde manier gezien worden.

Zo kunnen insecten bijvoorbeeld ultraviolet onderscheiden van violet. Enerzijds vinden zij op deze manier gemakkelijker voedsel, anderzijds spelen bloemen hierop in, waardoor zij op hun beurt geholpen worden bij de voortplaning.

© Patrick Verbessem - spectrum mens-bij

Sommige (vooral nacht-)dieren onderscheiden geen kleuren, en zien dus alles in grijstinten. De retina in hun ogen bevat enkel of voornamelijk de, zeer lichtgevoelige, staafjes.
De hond heeft ‘slechts’ 2 soorten kleurgevoelige kegeltjes, waardoor hij wel kleuren ziet, maar minder dan de mens. Hij compenseert dit echter grandioos door zich te concentreren op beweging en geur.

© Patrick Verbessem - spectrum mens-hond

Bij de mens komen zowel 3 soorten kleurgevoelige kegeltjes als de lichtgevoelige staafjes voor: wij zien dus ‘in kleur’, maar hebben meer last om ons (zonder extra lichtbron) in het donker voort te bewegen.
Gedeeltelijke kleurenblindheid komt vrij veel voor.  Eén op de twintig mannen heeft last van een verminderde gevoeligheid voor rood en/of groen.

kleurenblindheid

Protanomalie: verminderde werking van de rode kegeltjes.
Deuteranomalie: verminderde werking van de groene kegeltjes.

Terwijl een hondenoog best blauw onderscheidt, is het menselijke oog is het gevoeligst voor groen. Ook dat is wellicht evolutionair bepaald, zeker als je bedenkt dat onze voorouders leefden in bos- en plantenrijke omgevingen.
Hiervan vind je trouwens de weerslag in moderne fotografische sensoren: zij bevatten dubbel zoveel groene pixels dan rode en blauwe.

© Patrick Verbessem - sensorpixels